SELECT MENU

Những hành vi bất hợp lý của nhà đầu tư cá nhân, phần 1: Quá tự tin

Lượt xem: 142 - Ngày:

Những nhà đầu tư cá nhân là con người, và con người ai cũng có cảm xúc. Đôi khi cảm xúc khiến hành động của chúng ta trở nên bất hợp lý và gây ra thua lỗ. Theo các nhà nghiên cứu về tài chính hành vi, họ cho rằng các hành vi bất hợp lý như vậy diễn ra liên tục chứ không hề gián đoạn. Trong bài hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu về những hành vi bất hợp lý đó để tự biết rút ra bài học cho mỗi người.

Hành vi đầu tiên là Quá tự tin

Chuyên gia nghiên cứu tâm lý nhận thức đã chứng minh rằng người ta chệch khỏi lý trí theo nhiều cách có hệ thống khi đưa ra những nhận định trong trạng thái không chắc chắn. Một trong những xu hướng thiên lệch phổ biến nhất đó là xu hướng quá chắc chắn vào khả năng và niềm tin của mình cũng như th|i độ quá lạc quan khi đ|nh gi| về tương lai.

Ảnh minh họa: Nguồn Insperity

Hàng loạt thí nghiệm minh họa hội chứng này, trong đó một nhóm người tham gia được hỏi về trình độ lái xe của họ so với một người lái xe trung bình trong nhóm, hoặc với tất cả những ai lái xe ôtô. Rõ ràng lái xe ôtô là một hoạt động đầy rủi ro trong đó kỹ năng đóng vai trò quan trọng.

Câu trả lời cho câu hỏi này dễ dàng chỉ ra liệu người đó có quan niệm thực tế về kỹ năng của họ so với người khác không. Nếu đối tượng trả lời phỏng vấn là sinh viên đại học, khoảng 80-90% khẳng định rằng họ lái xe giỏi hơn, an toàn hơn các bạn khác trong lớp. Chẳng hạn như ở trường Lake Wobegon, (hầu như) tất cả sinh viên đều cho rằng họ đạt trên mức trung bình.

Trong một thí nghiệm khác, đối tượng tham gia cũng là sinh viên, khi được yêu cầu dự đoán về tương lai, tiền đồ của mình và các bạn trong lớp, sinh viên thường có thái độ rất lạc quan về tương lai của chính họ, tưởng tượng sẽ có sự nghiệp thành công, hôn nhân hạnh phúc và khoẻ mạnh. Tuy nhiên, họ lại thực tế hơn nhiều khi phỏng đoán về tương lai của các bạn cùng lớp. Họ tin rằng bạn cùng lớp có nhiều khả năng trở thành kẻ nghiện rượu, ốm yếu, ly dị và viễn cảnh tương lai không mấy vui vẻ.

Những kiểu thí nghiệm như vậy đã được thực hiện rất nhiều lần, trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Ví dụ trong cuốn sách bán chạy viết về hoạt động quản lý kinh doanh In search of Excellence (Kiếm tìm sự hoàn hảo), Peters và Waterman kể rằng khi lựa chọn ngẫu nhiên một nhóm nam giới trưởng thành được yêu cầu tự xếp hạng khả năng của họ trong việc duy trì quan hệ tốt đẹp với người khác, 100% đều xếp hạng họ ở nửa đầu danh sách, 25% tin rằng họ đứng đầu danh sách. Ngay cả khi đánh giá về khả năng chơi thể thao, một lĩnh vực dường như khó có thể tự lừa dối bản thân, vẫn có đến 60% nam giới tự xếp họ vào tốp 4. Thậm chí ngay những người kém nhất cũng tự dối mình về khả năng chơi thể thao. Chỉ có 6% người tham gia tin rằng năng khiếu chơi thể thao của họ dưới mức trung bình.

Daniel Kahneman lập luận rằng xu hướng quá tự tin đặc biệt phổ biến trong giới đầu tư. Hơn bất kỳ đối tượng nào khác, nhà đầu tư có khuynh hướng thổi phồng kỹ năng của chính họ và chối bỏ vai trò của sự may rủi. Họ tự đánh giá quá cao về vốn kiến thức của bản thân, trong khi lại định giá thấp yếu tố rủi ro đi kèm với tự cường điệu khả năng kiểm soát hoàn cảnh của họ.

Ảnh minh họa: Nguồn abcnews

Các thí nghiệm của Kahneman cho thấy có thể đánh giá khả năng phán đoán xác suất của giới đầu tư tốt như thế nào bằng cách hỏi đối tượng tham gia đầu tư về khoảng tin cậy. Ông đã đặt ra câu hỏi sau:

Hãy đưa ra ước tính tốt nhất của anh chị về giá trị của chỉ số Dow Jones trong vòng 1 tháng nữa kể từ hôm nay. Sau đó chọn ra một giá trị cao nhưng anh chị phải chắc chắn 99% (chứ không phải chắc chắn tuyệt đối) thấp hơn chỉ số Dow Jones trong vòng một tháng nữa kể từ hôm nay. Bây giờ hãy chọn ra một giá trị thấp nhưng anh chị phải chắc chắn 99% (chứ không phải chắc chắn tuyệt đối) cao hơn chỉ số Dow Jones trong vòng một tháng nữa kể từ ngày hôm nay.

Nếu chỉ dẫn trên được thực hiện đúng cách, xác suất chỉ số Dow Jones cao hơn (thấp hơn) giá trị ước tính cao (thấp) của bạn chỉ là 1%. Nói cách khác, nhà đầu tư phải chắc chắn 98% rằng chỉ số Dow sẽ nằm trong giới hạn đã ước tính. Những thí nghiệm tương tự cũng được tiến hành để ước tính tỷ lệ lãi suất, tỷ lệ lạm phát, giá cổ phiếu riêng lẻ, v.v…

Trên thực tế, rất ít nhà đầu tư có thể đặt ra khoảng tin cậy chính xác. Xác định khoảng tin cậy chính xác tức là kết quả thực chỉ nằm ngoài vùng dự đoán 2% thời gian. Thế nhưng con số thật gây sốc vì lên tới gần 20% thời gian. Đây chính là những gì chuyên gia tâm lý muốn ám chỉ về thái độ quá tự tin. Nếu một nhà đầu tư nói rằng anh ta chắc chắn 99%, bạn nên hiểu rằng nhà đầu tư đó chỉ chắc chắn 80%. Độ chính xác như vậy chứng tỏ mọi người có xu hướng đặt cược nhiều hơn vào dự đoán của họ. Và nam giới thường tự tin thái quá vào khả năng bản thân hơn so với nữ giới, đặc biệt là trong những vấn đề liên quan đến tiền bạc.

Chúng ta nên rút ra kết luận gì từ những nghiên cứu này? Rõ ràng mọi người đặt khoảng tin cậy không mấy chuẩn xác cho những dự đoán của bản thân, thổi phồng kỹ năng của họ và thường có thái độ quá lạc quan về tương lai. Khuynh hướng thiên lệch như vậy bộc lộ theo nhiều cách khác nhau trên thị trường chứng khoán.

Đầu tiên và trước nhất, nhiều nhà đầu tư cá nhân tin tưởng sai lầm rằng họ có thể chiến thắng thị trường. Vì vậy, họ thường đầu cơ và giao dịch quá nhiều. Hai chuyên gia kinh tế hành vi Terrance Odean và Brad Barber đã theo dõi các tài khoản cá nhân tại một hãng môi giới chiết khấu lớn trong suốt thời gian dài và phát hiện ra rằng nhà đầu tư cá nhân càng giao dịch nhiều, kết quả họ thu được càng tệ. Nhà đầu tư là nam giới thường giao dịch nhiều hơn nữ giới, do đó kết quả càng tệ hại hơn.

Ảo tưởng về kỹ năng tài chính này có thể bắt nguồn từ một phát hiện tâm lý khác gọi là lệch lạc trong nhận thức (hindsight bias). Các lỗi như vậy xuất hiện thường xuyên là do những ký ức thường nghiêng về nhớ các thành công: Bạn luôn nhớ những phi vụ đầu tư thành công. Và trong ảo tưởng đó, thật dễ thuyết phục bản thân rằng bạn “đã biết cổ phiếu Google sẽ nhân lên 5 lần gay sau khi chào bán ra công chúng lần đầu (IPO).” Người ta thường có thiên hướng gán bất kỳ kết quả tốt đẹp nào cho khả năng của chính mình. Nhưng cũng có xu hướng bao biện kết quả tệ hại là do những sự kiện khách quan xảy ra ngoài dự đoán. Hồi tưởng lại quá khứ làm gia tăng thái độ quá tự tin và nuôi dưỡng ảo tưởng rằng thế giới dễ đoán định hơn nhiều so với thực tế.

Thậm chí những người bán lời khuyên tài chính vô nghĩa cũng vẫn luôn tin rằng lời khuyên của mình đúng đắn. Như Steve Forbes, tổng biên tập tạp chí Forbes từng trích dẫn lời khuyên ông nhận được từ ông nội mình: “Bán lời khuyên giúp kiếm lợi nhuận béo bở hơn nhiều so với việc thực hiện lời khuyên đó.”

Các chuyên gia tài chính hành vi tin rằng thái độ quá tự tin về khả năng dự đoán tốc độ tăng trưởng của công ty trong tương lai có thể dẫn đến xu hướng chung là cổ phiếu tăng trưởng bị định giá quá cao. Nếu một công nghệ máy tính hấp dẫn, thiết bị y tế mới hay cửa hàng bán lẻ thu hút sự chú ý của công chúng, nhà đầu tư thường ngoại suy đến sự thành công và dự đoán tỷ lệ tăng trưởng cao cho các công ty có liên quan rồi nuôi dưỡng niềm tin kiểu này với thái độ tự tin thái quá hơn đánh giá. Dự đoán tốc độ tăng trưởng cao dẫn đến định giá cổ phiếu tăng trưởng cao hơn. Thế nhưng những dự đoán lạc quan thường không trở thành hiện thực. Thu nhập có thể sụt giảm, và chỉ số P/E của cổ phiếu cũng thấp hơn, khiến kết quả đầu tư tồi tệ. Quá lạc quan khi dự đoán tốc độ tăng trưởng của các công ty hấp dẫn có thể là một lời lý giải tại sao cổ phiếu “tăng trưởng” hoạt động không hiệu quả như cổ phiếu “giá trị”.

(Còn tiếp: phần 2)

Nguồn tham khảo: Bước đi ngẫu nhiên trên phố Wall

BÌNH LUẬN()

Bài viết mới đăng

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

TƯ VẤN CHỨNG KHOÁN

Tầng 21 Tòa nhà VCCI 09 Đào Duy Anh, Đống Đa, Hà Nội.

0916 766 323

dautuphatdat@gmail.com | 0916 766 323

Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Đức Hùng

Bản quyền thuộc về Đầu Tư Phát Đạt

0916 766 323